Ik was zo overdonderd door Aline, de nieuwe roman van Heleen Debruyne, dat ik het boek meteen drie keer na elkaar las. Grote fan. Ah, om te kunnen schrijven als Heleen Debruyne.
Wanneer Aline ontdekt dat ze zwanger is, verhuist ze samen met haar partner van een krappe studio in de grote stad naar een statig maar wat in verval geraakt herenhuis in een grauw stadje aan zee. Maar de verbouwingen duren te lang, de zorg voor het kind raakt niet eerlijk verdeeld, en Aline wil helemaal geen moeder zijn. En haar partner laat de boel de boel, en Aline mag opruimen en zogen en zorgen. De roman opent met een hevige ruzie op de overloop, en rond wat er die avond precies gebeurd is bouwt Debruyne haar verhaal.
Aline zoekt naar antwoorden in literatuur, in feminisme, in polygamie en bij een psycholoog in wie ze eigenlijk geen vertrouwen heeft en voor wie ze haar aan moordlust grenzende woede vakkundig verzwijgt. Eerst schrikt Aline ervan op wanneer ze de buren door de dunne wanden hoort tekeergaan, maar geleidelijk ontdekt ze hoe bevrijdend het is om te schreeuwen en te schelden. Aline slikt haar woede niet in, maar spuugt die in het gezicht van de mannen om haar heen: haar eigen partner en de partners van haar buurvrouwen, stuk voor stuk bruten die het op de autonomie en de waardigheid van hun vriendinnen gemunt hebben. ‘Ik was een vehikel voor de vrucht geworden,’ denkt Aline ergens in de roman, maar draait later de rollen om en laat de vrucht, haar kind, het vehikel voor haar woede worden, wanneer ze bewust het door haar partner gekoesterde zakmes stukgooit en de schuld in de schoenen van haar peuter schuift. Haar partner hecht immers te veel aan 'gentle parenting' om boos op Gloria (o, de ironie van die naam!) te zijn.
Als lezer verlies je misschien af en toe je sympathie voor Aline, die haar allesverterende razernij het hele boek volhoudt. Maar is dat terecht? Of zijn we eenvoudigweg geneigd moeders te veroordelen en af te vallen in plaats van begrip voor ze op te brengen, wanneer ze niet willen of kunnen voldoen aan de vele eisen die de maatschappij aan hen stelt? Aline is een ijzersterke roman (én feministisch pamflet) over vrouwelijke woede, moederschap, gentrificatie en klassisme en is net zoals Debruynes roman De huisvriend: messcherp, intelligent en verslavend. Debruynes proza is een stomp in de maag: haar observaties zijn stuk voor stuk raak en de stille verwijten die Aline naar het hoofd van haar partner slingert zijn heerlijk vilein. Op een afwisselend subtiele en expliciete, maar altijd genadeloze manier ontleedt Debruyne dubbele standaarden.
De tierende Aline in een stadje aan zee. Het doet me denken aan een regel uit Madame Bovary: ‘Elle n'aimait la mer qu'à cause de ses tempêtes.’
Aline is een meesterlijk en meeslepend verhaal over intersectionaliteit. Ik heb de roman ontzettend graag gelezen en heb een ontzettende honger naar Heleen Debruynes volgend werk.
